نشانه های سوختن موتور کولرگازی
م. کوهشاری
مرداد 26, 1405
30107
سوختن موتور کولر گازی به صورت ناگهانی اتفاق نمیافتد. در اغلب مواقع، قبل از خرابی کامل، علائم و هشدارهایی از خود نشان میدهد که اگر به موقع تشخیص داده شوند، میتوان از آسیب بیشتر و حتی تعویض این قطعه جلوگیری کرد. در این مقاله به بررسی کامل نشانههای سوختن موتور کولر گازی، تفاوت آن با سایر خرابیها، دلایل سوختن کمپرسور و راهکارهای جلوگیری از این مشکل میپردازیم.
تفاوت موتور کولرگازی و کمپرسور
موتور کولر گازی از آن دست قطعاتی است که گاهی آن را با کمپرسور اشتباه میگیرند. این مشکل حتی در بین تعمیرکاران هم وجود دارد و بنابراین وقتی کسی میگوید “موتور کولرگازی سوخته” منظور او کمپرسور است. در واقع کمپرسور و موتور دو قطعه کامل جدا هستند و از نظر فنی یک چیز نیستند.
به عبارت دیگر موتور الکتریکی بخشی است که با استفاده از برق، نیروی چرخشی تولید میکند. اما کمپرسور مجموعه کاملتری شامل موتور الکتریکی، مکانیزم فشردهسازی گاز مبرد (مانند پیستون، اسکرول یا روتور) است.
در کولرهای گازی خانگی، این دو قطعه داخل یک محفظه فلزی کاملا آببندیشده قرار دارند و به آن کمپرسور هرمتیک میگویند به همین دلیل موتور به صورت جداگانه قابل مشاهده یا تعمیر نیست و در صورت خرابی شدید، کل کمپرسور تعویض میشود.
کمپرسور یا همان موتور کولر گازی (در این مطلب) مهمترین قطعه در سیستم سرمایشی است و وظیفه فشردهسازی گاز مبرد و به گردش درآوردن آن در سیکل تبرید را بر عهده دارد. به همین دلیل بسیاری از تعمیرکاران از کمپرسور به عنوان “قلب کولر گازی” یاد میکنند. اگر این قطعه دچار خرابی یا سوختگی شود، کولر گازی توانایی تولید هوای سرد را از دست میدهد و در بسیاری از موارد هزینه تعمیر آن بسیار بالا خواهد بود.
موتور کولر گازی چیست و چه وظیفهای دارد؟
موتور کولر گازی که در واقع همان کمپرسور است، مهمترین بخش سیستم تبرید کولر گازی محسوب میشود. این قطعه با مکش گاز مبرد از اواپراتور، آن را تحت فشار قرار داده و به سمت کندانسور ارسال میکند. در واقع تمام فرآیند سرمایش به عملکرد صحیح این قطعه بستگی دارد.
پس اگر موتور کولر گازی به هر دلیلی نتواند گاز مبرد را فشرده کند، سیکل سرمایش متوقف شده و کولر درست مانند یک پنکه عمل خواهد کرد. به دلیل کارکرد مداوم کمپرسور، این قطعه بیش از سایر اجزای کولر در معرض استهلاک، افزایش دما و نوسانات برق قرار دارد.
مهمترین نشانه های سوختن موتور کولرگازی
حالا که فرق بین کمپرسور و موتور را متوجه شدید، باید به نشانههای سوختن و خراب شدن موتور کولرگازی بپردازیم. در اینجا هر بار که به موتور کولرگازی اشاره کنیم، در واقع منظور ما همان کمپرسور است و نشانههای خراب شدن آن عبارتند از:
کولر گازی باد گرم میزند
یکی از رایجترین نشانههای وجود مشکل در موتور کولر گازی، خروج باد گرم یا باد همدمای محیط از پنل داخلی است. زمانی که موتور نتواند روشن شود یا عملکرد درستی نداشته باشد، گاز مبرد در مدار گردش نمیکند و فرآیند جذب گرما از محیط انجام نمیشود. در این حالت ممکن است فن داخلی و خارجی همچنان کار کنند و کاربر تصور کند کولر سالم است، اما بخش اصلی تولید سرما (کمپرسور) عملاً در خواب است و محیط خنک نمیشود.
با این حال، گرم بودن باد همیشه به معنی سوختن موتور کولر گازی نیست. عواملی مانند کمبود یا نشتی گاز مبرد، خرابی خازن، مشکل در برد الکترونیکی، خرابی سنسور دما، کثیفی فیلترها یا یخزدگی کویل اواپراتور نیز میتوانند باعث کاهش سرمایش شوند. بنابراین برای تشخیص دقیق باید عملکرد کمپرسور، فشار گاز و قطعات الکتریکی دستگاه بررسی شود.
روشن نشدن کمپرسور کولر گازی
یکی دیگر از نشانه های سوختن موتور کولرگازی کارکرد بدون صدای دستگاه است. در حالت عادی، بعد از روشن کردن کولر گازی و گذشت چند ثانیه، کمپرسور شروع به کار میکند و بیشتر صدای استارت یا لرزش بسیار خفیفی از یونیت خارجی شنیده میشود. اگر فنها روشن باشند اما هیچ صدایی از کمپرسور شنیده نشود، احتمال وجود مشکل در این بخش افزایش پیدا میکند.
روشن نشدن کمپرسور میتواند به دلیل سوختن سیمپیچ داخلی موتور، خرابی خازن راهانداز، قطع شدن جریان برق ورودی به کمپرسور، خرابی رله استارت یا ایراد در برد کنترل باشد. در برخی مواقع کمپرسور سالم است اما به دلیل دریافت نکردن فرمان مناسب از برد یا نرسیدن برق کافی، شروع به کار نمیکند. به همین دلیل قبل از تعویض کمپرسور باید قطعات مرتبط نیز بررسی شوند.
قطع شدن مداوم فیوز برق کولر گازی
یکی دیگر از نشانههای مهم خرابی کمپرسور، پریدن مکرر فیوز در زمان روشن شدن کولرگازی است. کمپرسوری که دچار اتصال کوتاه داخلی یا آسیب سیمپیچ شده باشد، نسبت به حالت عادی جریان برق بسیار بیشتری مصرف میکند که این موضوع باعث فعال شدن سیستم حفاظتی برق ساختمان میشود.
ادامه روشن کردن دستگاه در این شرایط میتواند آسیب بیشتری به کمپرسور، برد الکترونیکی و حتی سیمکشی برق وارد کند. اگر فیوز بلافاصله بعد از روشن شدن کولر قطع میشود، بهتر است دستگاه خاموش بماند تا علت اصلی توسط تعمیرکار بررسی شود. البته خرابی خازن یا مشکلات برق ورودی نیز ممکن است چنین علامتی ایجاد کنند.
شنیدن صداهای غیرعادی از یونیت خارجی
یونیت خارجی محل قرارگیری کمپرسور و فن کندانسور است و هرگونه صدای غیرطبیعی از این بخش میتواند نشانه وجود مشکل باشد. وقتی موتور کولرگازی سالم باشد، صدای یکنواخت و بدون ضربه تولید میکند، اما ایجاد صداهایی مانند وزوز شدید، تقتق، صدای ساییدگی فلزات یا لرزش زیاد میتواند نشاندهنده خرابی داخلی باشد.
این صداها ممکن است در اثر گیرپاژ شدن کمپرسور، خرابی قطعات مکانیکی داخلی، آسیب دیدن بلبرینگها یا شل شدن قطعات نصبشده ایجاد شوند. در برخی موارد نیز صدای زیاد به دلیل نصب نامناسب یونیت خارجی یا خرابی پایههای نگهدارنده است و به معنی سوختن موتور نیست. در این مواقع بررسی نوع صدا و زمان ایجاد آن به تشخیص بهتر سالم یا خراب بودن موتور کولرگازی کمک میکند.
داغ شدن بیش از حد کمپرسور
گرم شدن موتور کولرگازی هنگام کار طبیعی است، زیرا این قطعه در فرآیند فشردهسازی گاز مبرد حرارت تولید میکند. اما اگر دمای این قطعه بیش از حد افزایش پیدا کند و بدنه آن بسیار داغ شود، میتواند نشانه وجود یک مشکل جدی باشد.
کمبود گاز مبرد، کثیفی کندانسور، خرابی فن یونیت خارجی، افزایش فشار در مدار یا آسیب دیدن سیمپیچ داخلی از مهمترین دلایل بالا رفتن دمای موتور دستگاه هستند. در چنین شرایطی سیستم حفاظتی کمپرسور که به آن اورلود گفته میشود، برای جلوگیری از سوختگی کامل، دستگاه را خاموش میکند. تکرار این خاموش و روشن شدنها میتواند در طولانیمدت باعث خرابی کامل موتور کولرگازی شود.
روشن و خاموش شدن سریع کمپرسور
اگر کمپرسور کولر گازی بعد از چند ثانیه روشن شدن دوباره خاموش و این روند مرتب تکرار شود، دستگاه دچار پدیدهای به نام Short Cycling شده است. این وضعیت باعث وارد شدن فشار زیادی به موتور میشود، زیرا کمپرسور برای هر بار شروع به کار، جریان برق زیادی مصرف میکند.
خرابی خازن راهانداز، مشکل در اورلود، افزایش فشار گاز مبرد، خرابی سنسور دما، ایراد برد الکترونیکی یا نیمسوز شدن سیمپیچ کمپرسور میتوانند باعث این مشکل شوند. اگر این وضعیت به موقع برطرف نشود، حرارت ایجادشده در موتور بالا میرود و احتمال سوختن کامل کمپرسور بیشتر میشود.
افزایش مصرف برق کولر گازی
کمپرسوری که دچار فرسودگی یا آسیب داخلی شده باشد، برای رسیدن به همان میزان سرمایش قبلی مجبور است بیشتر کار کند و جریان برق بیشتری مصرف کند. به همین دلیل افزایش ناگهانی هزینه برق، همراه با کاهش عملکرد کولر، میتواند یکی از نشانههای وجود مشکل در کمپرسور باشد.
البته افزایش مصرف برق همیشه به دلیل خرابی موتور نیست. کثیف بودن فیلترها، کاهش راندمان کندانسور، کمبود گاز مبرد یا تنظیم دمای بسیار پایین نیز باعث افزایش زمان کارکرد کولر میشوند. پس دقیقترین روش برای تشخیص فشار بیش از حد روی موتور، بررسی میزان آمپر مصرفی کمپرسور با تجهیزات تخصصی است.
احساس بوی سوختگی از کولر گازی
بوی سوختگی یکی از هشدارهای جدی در کولر گازی محسوب میشود و نباید آن را نادیده بگیرید. این بو بیشتر از یونیت خارجی یا بخشهای الکتریکی دستگاه به مشام میرسد و میتواند ناشی از سوختن سیمپیچ کمپرسور، آسیب دیدن عایق سیمها، داغ شدن اتصالات برق یا خرابی خازن باشد. وقتی در چنین شرایطی کولرگازی همچنان کار میکند، ممکن است باعث گسترش آسیب و حتی سوختن قطعات دیگر شود. در صورت مشاهده این علامت، بهتر است دستگاه را خیلی سریع خاموش و قبل از راهاندازی مجدد، اتصالات برق، کمپرسور و قطعات الکتریکی بررسی کنید.
کاهش شدید قدرت سرمایش
از دیگر نشانه های سوختن موتور کولرگازی کاهش سرمایش ساختمان است. گاهی موتور به طور کامل از کار نیفتاده و صدای کار کردن آن را میشنوید، اما عملکرد آن به دلیل آسیب داخلی کاهش پیدا کرده است. در این حالت کولر روشن میشود و باد خنک تولید میکند، اما توانایی کاهش دمای محیط مانند گذشته را ندارد.
نیمسوز شدن سیمپیچ، کاهش راندمان فشردهسازی کمپرسور، کمبود گاز مبرد یا افزایش فشار کاری سیستم میتوانند باعث کاهش قدرت سرمایش شوند. بیتوجهی به این نشانه باعث شدیدتر شدن مشکل میشود و ممکن است در نهایت کمپرسور دستگاه به طور کامل بسوزد.
لرزش غیرعادی یونیت خارجی
یونیت خارجی کولر گازی هنگام کار کمی لرزش دارد، اما لرزش شدید یا غیرعادی میتواند نشانه وجود مشکل باشد. اگر کمپرسور هنگام روشن شدن ضربه میزند یا کل یونیت خارجی بیش از حد حرکت میکند، احتمال خرابی مکانیکی موتور یا مشکل در قطعات داخلی وجود دارد. البته همیشه دلیل لرزش، خرابی کمپرسور نیست.
شل شدن پیچهای نصب، خراب شدن پایههای لرزهگیر، تراز نبودن یونیت یا مشکل در فن خارجی نیز میتواند باعث ایجاد لرزش شود. بررسی محل ایجاد لرزش و زمان شروع آن به تشخیص دقیقتر کمک میکند.
جمعبندی
سوختن موتور کولر گازی بیشتر با علائمی مانند کاهش یا قطع کامل سرمایش، باد گرم، روشن نشدن کمپرسور، بوی سوختگی، صدای غیرعادی، افزایش مصرف برق، داغ شدن بیش از حد کمپرسور و قطع شدن مکرر فیوز همراه است. با این حال، بسیاری از این نشانهها ممکن است به خرابی قطعاتی مانند خازن، برد الکترونیکی، فن کندانسور یا کمبود گاز مبرد نیز مربوط باشند. بنابراین نباید تنها بر اساس یک علامت، موتور کولرگازی را سوخته تلقی کرد. انجام سرویسهای دورهای، تمیز نگه داشتن کندانسور و استفاده از محافظ برق میتواند نشانه های سوختن موتور کولرگازی را از بین ببرد.
