علت چرب شدن شمع خودرو چیست؟ دلایل، علائم و تشخیص

چرب شدن شمع خودرو که در اصطلاح به آن روغن زدن هم می‌گویند، یکی از نشانه‌هایی است که نباید نادیده گرفته شود. وقتی شمع را باز می‌کنید و روی آن آثار روغن، رسوب سیاه و چرب یا لکه‌های روغنی مشاهده می‌کنید، این وضعیت می‌تواند از یک نشتی ساده در قسمت بالای موتور تا یک مشکل داخلی در رینگ‌های پیستون، کاسه‌نمد سوپاپ یا سیستم تهویه کارتل را نشان دهد.

با این حال، قبل از هر چیز باید علت چرب شدن شمع خودرو مشخص شود. اگر روغن در اطراف بدنه، رزوه یا داخل چاهک شمع جمع شده باشد، معمولاً منشأ آن بیرون از محفظه احتراق است. اما اگر نوک شمع خودرو، الکترود و قسمت جرقه‌زن خیس و روغنی باشد، احتمال ورود روغن به داخل محفظه احتراق مطرح می‌شود. این تفاوت، مهم‌ترین نکته در تشخیص علت روغن زدن شمع است.

چرب شدن شمع خودرو یعنی چه؟

شمع برای ایجاد جرقه و مشتعل کردن مخلوط سوخت و هوا در موتورهای بنزینی طراحی شده است. سطح این قطعه باید در شرایط عادی عاری از روغن مایع و کاملا خشک باشد. اگر روغن به نوک شمع برسد، می‌تواند عملکرد جرقه‌زنی را مختل کرده و باعث احتراق ناقص شود.

روغنی شدن شمع معمولاً با علائمی مانند بد روشن شدن موتور، لرزش، میس‌فایر، کاهش توان، بد کار کردن موتور در دور آرام و افزایش مصرف سوخت همراه می‌شود. دنسو نیز روغنی شدن شمع را با رسوبات سیاه و براق و مرطوب توصیف می‌کند و آن را با مشکلاتی مانند بد روشن شدن و میس‌فایر مرتبط می‌داند.

اما نکته مهم اینجاست که هر شمع سیاه الزاماً روغنی نیست. دوده خشک و سیاه بیشتر با مخلوط سوخت و هوای غنی یا مشکلات احتراق ارتباط دارد، اما رسوب سیاه، براق و چرب بیشتر به روغن‌سوزی یا آلودگی روغنی مربوط می‌شود.

تاثیر شمع ماشین بر مصرف سوخت چیست؟

مهم‌ترین علت‌های روغن زدن شمع خودرو

روغن شدن این قطعه را می‌توان در چند دلیل جستجو کرد که در جدول زیر به طور خلاصه به آنها پرداخته و در ادامه آنها را بررسی کرده‌ایم.

محل روغن	علت احتمالی
داخل چاهک شمع	خرابی واشر درپوش سوپاپ
اطراف بدنه و رزوه شمع	خرابی اورینگ یا آب‌بندی لوله شمع
نوک و الکترود شمع	خرابی رینگ پیستون
نوک شمع	خرابی کاسه‌نمد ساق سوپاپ
نوک شمع	مشکل سیستم PCV
نوک شمع	فرسودگی سیلندر و اجزای داخلی
نوک شمع	برخی مشکلات توربوشارژر در موتورهای توربو
چند شمع به صورت هم‌زمان	مشکل عمومی موتور یا سیستم تهویه کارتل

دلیل اول خرابی واشر درپوش سوپاپ

یکی از رایج‌ترین دلایل مشاهده روغن اطراف انواع شمع خودرو، خرابی واشر درپوش سوپاپ است. واشر درپوش سوپاپ وظیفه دارد از خروج روغن از قسمت بالایی موتور جلوگیری کند. با گذشت زمان، حرارت موتور، تغییرات دمایی و تماس مداوم با روغن می‌تواند باعث خشک شدن، سخت شدن، ترک خوردن یا تغییر شکل واشر شود. در این حالت روغن از قسمت بالای موتور نشت کرده و وارد چاهک شمع می‌شود. در چنین شرایطی ممکن است هنگام خارج کردن کوئل یا وایر، متوجه روغنی شدن قسمت لاستیکی آن نیز شوید.

اگر می‌خواهید از خراب بودن واشر درپوش سوپاپ مطمئن شوید به این نشانه‌ها توجه کنید:

• جمع شدن روغن داخل چاهک شمع
• روغنی شدن قسمت بیرونی شمع
• روغنی شدن بوت کوئل
• احتمال ایجاد میس‌فایر
• بوی روغن در اطراف موتور در صورت نشت قابل‌توجه
• مشاهده آثار روغن در قسمت بالایی موتور

این نوع روغنی شدن با روغن‌سوزی داخل سیلندر تفاوت دارد، زیرا روغن لزوماً وارد محفظه احتراق نشده است.

دلیل دوم خرابی اورینگ یا کاسه‌نمد لوله شمع

دومین علت چرب شدن شمع خودرو به خاطر خراب شدن اورینگ (کاسه نمد لوله شمع) اتفاق می‌افتد. در بسیاری از موتورها، اطراف محل عبور شمع از سرسیلندر یا درپوش سوپاپ، آب‌بندی‌هایی وجود دارد که مانع ورود روغن به چاهک شمع می‌شوند.

این قطعات ممکن است با نام‌هایی مانند “واشر آب‌بندی لوله شمع” یا “لاستیک آب‌بندی لوله شمع” شناخته شوند. با فرسوده شدن این آب‌بندی‌ها، روغن وارد چاهک شمع شده و قسمت بیرونی شمع و حتی کوئل را چرب می‌کند. اگر روغن فقط در قسمت بالایی شمع وجود داشته باشد و نوک الکترود خشک و عادی باشد، این احتمال بسیار مهم است.

اما برای رفع روغن زدن شمع در این مواقع چه باید کرد؟ معمولاً باید واشر یا آب‌بندی معیوب تعویض کنید و پس از آن روغن موجود در چاهک شمع را تمیز کنید. در صورت آلودگی شدید، کوئل و بوت آن نیز بررسی کنید.

دلیل سوم: خرابی رینگ‌های پیستون

یکی از جدی‌ترین علت‌های چرب شدن نوک شمع، فرسودگی یا آسیب رینگ‌های پیستون است. رینگ‌های پیستون وظایف مختلفی دارند که یکی از مهم‌ترین آن‌ها کنترل روغن روی دیواره سیلندر و کمک به آب‌بندی محفظه احتراق است. اگر رینگ‌ها فرسوده، شکسته یا گیرکرده باشند، روغن می‌تواند از قسمت پایین پیستون به سمت محفظه احتراق راه پیدا کند. این روغن همراه مخلوط سوخت و هوا می‌سوزد و روی الکترود شمع رسوب ایجاد می‌کند.

خرابی رینگ پیستون هم با نشانه‌های زیر قابل تشخیص است:

• چرب شدن نوک شمع
• افزایش مصرف روغن موتور
• خروج دود آبی از اگزوز
• کاهش توان موتور
• افت کمپرس در یک یا چند سیلندر
• میس‌فایر
• بد کار کردن موتور
• روغنی شدن مکرر شمع

اگر یک سیلندر بیشتر از سایر سیلندرها روغنی شده باشد، بررسی وضعیت همان سیلندر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

چهارم: علت چرب شدن شمع خودرو و خرابی کاسه‌نمد

کاسه‌نمد ساق سوپاپ موظف است میزان روغنی را که به اطراف ساق سوپاپ می‌رسد کنترل کند و مانع ورود روغن اضافی به مسیر ورودی یا خروجی و سپس محفظه احتراق شود. با افزایش عمر موتور و قرار گرفتن مداوم قطعه در معرض حرارت، کاسه‌نمد می‌تواند خشک، سفت یا ترک‌خورده شود. در نتیجه روغن به داخل محفظه احتراق راه پیدا می‌کند و روی شمع رسوب ایجاد می‌شود.

یکی از نشانه‌های مهم برای بررسی سلامت یا خرابی کاسه نمد ساق سوپاپ، خارج شدن دود آبی از اگزوز است. البته البته این نشانه به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیست و باید از یک متخصص هم کمک بگیرید.

پنجم: خرابی یا گرفتگی سیستم  PCV

سیستم PCV  یا بهتر بگوییم سیستم تهویه مثبت کارتل (Positive Crankcase Ventilation) وظیفه مدیریت بخارات و گازهای موجود در کارتل و جلوگیری از افزایش بیش از حد فشار داخلی موتور را بر عهده دارد. اگر شیر یا مسیر PCV دچار گرفتگی یا خرابی شود، فشار داخل کارتل زیاد می‌شود و روغن را به سمت آب‌بندی‌ها و مسیرهای مختلف هدایت کند. گاهی اوقات هم اختلال در PCV می‌تواند باعث ورود مقدار بیش از حد بخارات روغن به مسیر هوای ورودی و در نهایت محفظه احتراق شود. بنابراین وقتی شمع‌ها روغنی می‌شوند، بررسی سیستم PCV نیز یکی از مراحل مهم عیب‌یابی است.

علائم احتمالی مشکل  PCVعبارتند از:

• افزایش مصرف روغن
• روغنی شدن شمع‌ها
• بد کار کردن موتور
• ایجاد میس‌فایر
• وجود روغن یا بخارات روغنی غیرعادی در مسیر هوای ورودی
• نشتی روغن از برخی آب‌بندی‌ها در صورت افزایش فشار کارتل

ششم: فرسودگی دیواره سیلندر

گاهی مشکل فقط مربوط به رینگ پیستون نیست و دیواره سیلندر نیز ممکن است دچار فرسودگی یا آسیب شده باشد. اگر سطح داخلی سیلندر بیش از حد فرسوده یا خراشیده شود، رینگ‌ها نمی‌توانند آب‌بندی مناسبی ایجاد کنند. در نتیجه روغن راحت‌تر وارد محفظه احتراق می‌شود. این وضعیت می‌تواند همراه با مصرف روغن، خارج شدن دود آبی، کاهش کمپرس، کاهش توان موتور و روغن زدن دائمی شمع همراه باشد. تشخیص چنین مشکلی معمولاً به بررسی تخصصی موتور و آزمایش‌هایی مانند تست کمپرس، تست نشتی سیلندر یا بررسی داخلی سیلندر نیاز دارد.

هفتم: مشکلات مربوط به توربوشارژر

یک علت روغن زدن شمع می‌تواند در داخل توربوشارژر (البته در خودروهای توربو) باشد. در موتورهای مجهز به توربوشارژر، خرابی یا مشکل در آب‌بندی توربو می‌تواند باعث ورود روغن به مسیر هوای ورودی شود. در این شرایط ممکن است روغن وارد موتور شده و در صورت شدت گرفتن مشکل، به آلودگی شمع‌ها نیز کمک کند. البته وجود مقدار کمی بخار روغن یا آثار جزئی روغنی در برخی قسمت‌های مسیر هوای موتورهای توربو لزوماً به معنای خرابی توربو نیست، بنابراین برای تشخیص خرابی توربوشارژر باید مجموعه‌ای از علائم و وضعیت سیستم را بررسی کنید.

هشتم: خرابی واشر سرسیلندر

خرابی واشر سرسیلندر می‌تواند در برخی موتورها باعث ایجاد ارتباط غیرطبیعی میان مسیرهای روغن، خنک‌کننده و محفظه احتراق شود. در نتیجه، در شرایط خاص ممکن است روغن وارد یکی از سیلندرها شود و شمع همان سیلندر را آلوده کند.

با این حال، هر شمع روغنی به معنی خرابی واشر سرسیلندر نیست و این مورد را نباید بدون بررسی سایر علائم به عنوان علت اصلی در نظر گرفت. علائم دیگری مانند کاهش آب یا روغن، مخلوط شدن روغن و مایع خنک‌کننده، داغ کردن موتور یا مشکلات کمپرس می‌توانند در تشخیص کمک‌کننده باشند.

پیدا کردن علت چرب شدن شمع از روی محل روغن

محل قرارگیری روغن، اولین سرنخ مهم برای تشخیص مسیر ورود روغن است و یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص علت چرب شدن شمع است که باید محل چرب شدن را پیدا کنید.

محل مشاهده روغن	دلیل خرابی
داخل چاهک شمع	واشر درپوش سوپاپ
روی قسمت بالایی و بدنه شمع	آب‌بندی لوله شمع
روی بوت کوئل	ورود روغن به چاهک شمع
روی رزوه شمع	می‌تواند ناشی از تجمع روغن در چاهک و هنگام باز کردن شمع باشد
روی نوک شمع و الکترود	ورود روغن به محفظه احتراق
نوک شمع سیاه، براق و خیس	روغنی شدن شمع
نوک شمع سیاه و خشک	بیشتر به دوده و مخلوط غنی مربوط است

تفاوت شمع روغنی با شمع دوده‌زده

گاهی دو مشکل چرب شدن و دوده زدن شمع با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند، در حالی که با هم فرق می‌کنند. وقتی می‌گوییم شمع روغنی شده یعنی سطح آن سیاه، براق و خیس یا چرب است و روغن روی نوک شمع باعث اختلال در جرقه و میس‌فایر می‌شود.

اما وقتی شمع دوده‌زده یا کربن زده می‌شود، رسوب خشک و سیاه روی آن تشکیل می‌شود. در مطلب دیگری به علت دوده زدن شمع پرداخته‌ایم که می‌توانید همان مطلب را مطالعه کنید. بنابراین صرفاً سیاه بودن شمع برای تشخیص روغنی بودن آن کافی نیست.

علائم روغنی شمع خودرو

چرب شدن شمع ممکن است با یک یا چند علامت زیر همراه باشد:

• سخت روشن شدن خودرو
• بد روشن شدن موتور
• لرزش موتور در حالت درجا
• میس‌فایر
• کاهش شتاب
• کاهش قدرت موتور
• افزایش مصرف سوخت
• افزایش مصرف روغن
• خروج دود آبی از اگزوز
• روشن شدن چراغ چک موتور
• خاموش شدن موتور در برخی شرایط
• چرب شدن مکرر یک یا چند شمع

همانطور که بالاتر هم گفتیم روغن روی قسمت جرقه‌زن شمع می‌تواند باعث کاهش قابلیت ایجاد جرقه مطمئن و در نتیجه میس‌فایر و بد کار کردن موتور شود.

علت سوختن شمع خودرو چیست؟

آیا چرب شدن شمع خطرناک است؟

اگر میزان روغنی که روی شمع جمع می‌شود، زیاد باشد، بله اما اگر روغن فقط در چاهک شمع جمع شده باشد، مشکل اغلب از یک نشتی خارجی مانند واشر درپوش سوپاپ یا آب‌بندی لوله شمع است و با تعمیر به موقع قابل برطرف شدن است.

اما اگر روغن روی الکترود و نوک جرقه‌زن شمع قرار گرفته باشد، احتمال ورود روغن به محفظه احتراق مطرح است و برای بررسی علت اصلی باید از یک تعمیرکار حرفه‌ای کمک بگیرید. چون اگر قرار باشد ماشین با این شمع ادامه دهد، موتور با میس‌فایر شدید نیز می‌تواند باعث ورود سوخت نسوخته به سیستم اگزوز و در شرایطی آسیب به کاتالیزور شود.

چگونه علت چرب شدن شمع را تشخیص دهیم؟

برای تشخیص دقیق نباید فقط به ظاهر شمع اکتفا کرد. بهتر است مراحل زیر انجام شود:

مرحله اول: بررسی محل روغن

ابتدا مشخص کنید روغن در کدام قسمت قرار دارد که می‌تواند یکی از این قسمت‌ها باشد:

• داخل چاهک شمع یا روی بدنه: احتمال نشتی از قسمت بالای موتور بیشتر است.
• روی الکترود و نوک شمع: احتمال ورود روغن به محفظه احتراق بیشتر است.

مرحله دوم: بررسی همه شمع‌ها

تعداد شمع‌های آلوده اهمیت دارد.  اگر فقط یک شمع روغنی باشد، احتمال وجود مشکل موضعی در همان سیلندر بیشتر می‌شود. اما اگر دو شمع‌ روغنی شده باشند، باید مشکلات عمومی‌تر مانند PCV، مصرف روغن یا فرسودگی موتور نیز بررسی شوند. البته این الگو به تنهایی تشخیص قطعی نیست، اما سرنخ ارزشمندی برای عیب‌یابی در اختیارتان قرار می‌دهد.

مرحله سوم: بررسی میزان مصرف روغن

اگر سطح روغن موتور مرتباً پایین می‌آید و مجبور هستید بین سرویس‌ها روغن اضافه کنید، احتمال روغن‌سوزی داخلی باید جدی‌تر بررسی شود.

مرحله چهارم: بررسی دود اگزوز

زمان روشن شدن خودرو به دودی که از اگزوز خارج می‌شود، نگاه کنید. دود آبی می‌تواند نشانه سوختن روغن باشد، اما زمان و شرایط ایجاد دود نیز اهمیت دارد.

مرحله پنجم: بررسی سیستم PCV

شیر و شیلنگ‌های PCV باید از نظر گرفتگی، خرابی و عملکرد صحیح بررسی شوند.

مرحله ششم: تست کمپرس و Leak-down

در آخرین مرحله اگر احتمال خرابی رینگ پیستون یا فرسودگی سیلندر وجود داشته باشد، تست کمپرس و در صورت نیاز تست نشتی سیلندر می‌تواند اطلاعات بیشتری درباره وضعیت آب‌بندی سیلندر در اختیارتان قرار دهد.

آیا با تمیز کردن شمع مشکل حل می‌شود؟

در بیشتر موارد، تمیز کردن شمع فقط یک اقدام موقت است و علت اصلی را برطرف نمی‌کند. اگر علت چرب شدن شمع خرابی واشر درپوش سوپاپ باشد، باید نشتی تعمیر شود. اما اگر علت خرابی رینگ پیستون باشد، تمیز کردن شمع مشکل ورود روغن به سیلندر را برطرف نمی‌کند. اگر سیستم PCV مشکل داشته باشد، باید علت اختلال آن رفع شود. بنابراین تمیز کردن یا تعویض شمع زمانی مؤثر است که علت ورود روغن نیز برطرف شده باشد.

روش‌های  رفع روغن زدن شمع

برای برطرف کردن این مشکل اول باید علت را پیدا کنید. در جدول زیر به علت‌های رایج روغن زدن شمع و راه‌های برطرف کردن آن پرداخته‌ایم.

علت	راهکار معمول
خرابی واشر درپوش سوپاپ	تعویض واشر
خرابی آب‌بندی لوله شمع	تعویض اورینگ یا سیل
روغن داخل چاهک شمع	رفع نشتی و تمیز کردن چاهک
آلودگی کوئل	تمیزکاری یا تعویض در صورت آسیب
خرابی PCV	بررسی و تعویض قطعه یا رفع گرفتگی مسیر
خرابی کاسه‌نمد ساق سوپاپ	تعویض کاسه‌نمد
خرابی رینگ پیستون	تعمیر اساسی موتور بسته به میزان آسیب
فرسودگی سیلندر	بررسی و تعمیر تخصصی موتور
مشکل توربوشارژر	بررسی و تعمیر سیستم توربو
خرابی شمع	تعویض شمع

آیا باید شمع روغنی را تعویض کرد؟

اگر شمع فقط به روغن آلوده شده باشد، بسته به نوع شمع و میزان آلودگی ممکن است بتوان آن را تمیز و بررسی کرد. اما اگر شمع دچار رسوب شدید، آسیب الکترود، خوردگی یا آلودگی مکرر شده باشد، تعویض آن انتخاب مطمئن‌تری است. نکته مهم این است که تعویض شمع بدون رفع علت اصلی، احتمال بازگشت مشکل را بالا می‌برد.

جمع‌بندی

چرب شدن شمع را باید به عنوان یک نشانه در نظر بگیرید و خودش یک مشکل محسوب نمی‌شود. مهم‌ترین نکته در عیب‌یابی این است که مشخص شود روغن در کدام قسمت شمع قرار گرفته است. اگر روغن داخل چاهک شمع و روی قسمت بیرونی شمع یا کوئل دیده شود، باید ابتدا واشر درپوش سوپاپ و آب‌بندی‌های اطراف لوله شمع را بررسی کنید.

اما اگر روغن روی نوک شمع و الکترود جرقه‌زن قرار گرفته باشد، احتمال ورود روغن به محفظه احتراق مطرح است. در این حالت باید رینگ‌های پیستون، کاسه‌نمد و گاید سوپاپ، سیستم PCV، وضعیت سیلندر و در موتورهای توربو، سیستم توربوشارژر را بررسی کنید.

سوالات متداول علت چرب شدن شمع خودرو

آیا روغن روی شمع همیشه نشانه خرابی موتور است؟

خیر. اگر روغن فقط در چاهک شمع و روی قسمت بیرونی آن باشد، ممکن است علت فقط خرابی واشر درپوش سوپاپ یا آب‌بندی لوله شمع باشد. اما روغن روی الکترود و نوک شمع نیاز به بررسی دقیق‌تر سیستم داخلی موتور دارد.

آیا چرب شدن شمع باعث ریپ زدن خودرو می‌شود؟

بله. آلودگی روغنی می‌تواند توانایی شمع برای ایجاد جرقه مطمئن را کاهش دهد و باعث میس‌فایر، لرزش و بد کار کردن موتور شود.

آیا چرب شدن شمع باعث افزایش مصرف بنزین می‌شود؟

بله. اگر روغن باعث اختلال در جرقه‌زنی و احتراق ناقص شود، عملکرد موتور افت کرده و مصرف سوخت ممکن است افزایش پیدا کند.

آیا دود آبی و شمع روغنی به هم مرتبط هستند؟

در صورت ورود روغن به محفظه احتراق، بله. سوختن روغن می‌تواند دود آبی ایجاد کند و هم‌زمان باعث ایجاد رسوبات روغنی روی نوک شمع شود.

چرا فقط یکی از شمع‌ها چرب می‌شود؟

اگر تنها یک شمع روغنی باشد، احتمال وجود یک مشکل موضعی در همان سیلندر بیشتر است، برای مثال مشکل آب‌بندی، رینگ، سوپاپ یا سایر اجزای همان سیلندر. برای تشخیص قطعی باید وضعیت موتور و الگوی آلودگی سایر شمع‌ها نیز بررسی شود.

آیا روغن روی رزوه شمع یعنی رینگ پیستون خراب است؟

خیر. روغن روی رزوه به تنهایی نشانه خرابی رینگ نیست. اگر روغن از داخل چاهک شمع نشت کرده باشد، هنگام باز کردن شمع ممکن است رزوه نیز روغنی شود. محل دقیق روغن، به ویژه وضعیت نوک الکترود، اهمیت بیشتری دارد.