شمع خودرو

شمع خودرو چست؟

شمع خودرو یکی از قطعات مهم در انجین خودروها و وسایل نقلیه بنزینی و گازوئیلی است که وظیفه جرقه‌ زنی و مشتعل کردن سوخت را بر عهده دارد. قطعاً بدون عملکرد صحیح شمع‌ ها، خودروها قادر به حرکت نخواهند بود. این قطعه در بالای محفظه احتراق و در داخل سیلندر قرار گرفته و در انواع مختلف و برندهای گوناگون در بازار وجود دارد.

کیفیت شمع خودرو تأثیری مستقیم و بسزایی بر عملکرد موتور، شتاب و همچنین کاهش مصرف سوخت دارد. در دنیای پرمشغله امروز، همه ما به‌ دنبال سفری راحت و بدون دردسر هستیم. هیچکس دوست ندارد با صدای ناهنجار موتور، لرزش‌ های ناخوشایند و همینطور افت شتاب مواجه شود. چه بهتر که با انتخاب شمع مناسب، تجربه‌ ای لذت‌ بخش و آرامش‌ بخش از رانندگی داشته باشیم.

شمع خودرو چه نقشی دارد؟

در واقع این قطعه‌ کوچک از اصلی‌ترین بخش‌های موتور است و موجب روشن شدن و شروع به کار آن می‌شود. اهمیت این قطعه در حدی است که در صورت نقص در عملکرد آن به هر دلیل، موتور روشن نشده و خودرو قادر به حرکت نخواهد بود.

وظیفه شمع خودرو

برای ایجاد احتراق مورد نیاز درون موتور سه عامل اصلی وجود دارند که مانند سه راس مثلث یکدیگر را تکمیل می‌کنند؛ سوخت، اکسیژن و حرارت. حرارت بخشی است که توسط شمع با عمل جرقه‌زنی تامین می‌شود.

این جرقه مانند فندکی که شعله‌ گاز را روشن می‌کند آتش اولیه‌ درون سیلندر را فراهم می‌نماید. به طور قطع هرچه این جرقه قوی‌تر باشد احتراق مورد نیاز موتور بهتر و قوی‌تر صورت می‌گیرد. اما شمع انرژی خود را برای جرقه زدن از باطری خودرو تامین می‌کند.

شمع باید متناسب با موتور و نیاز خودرو انتخاب شود در غیر این صورت به دلیل جرقه‌زنی بیش از حد دچار فرسایش شده و کارایی خود را به زودی از دست می‌دهد. همچنین خوب کار نکردن شمع موجب احتراق ناقص درون موتور و استهلاک دیگر قطعات خودرو می‌شود.

به بیان دقیق‌تر شمع انرژی الکتریکی باطری ماشین را به محفظه‌ احتراق رسانده و با مشتعل کردن مخلوط سوخت و گاز درون این محفظه، انرژی گرمایی مورد نیاز خودرو را تولید می‌کند. شمع برای ایجاد جرقه در محفظه‌ احتراق بالای سیلندر و روی سرسیلندر قرار می‌گیرد. برای هر سیلندر یک یا دو شمع استفاده می‌شود.

شمع خودرو کجا قرار دارد؟

اگر کاپوت خودرو را بالا بزنید، شمع را در قسمت بالایی موتور و در محل مربوط به سرسیلندر مشاهده می‌کنید که نوک آن وارد محفظه احتراق شده است. قسمت رزوه‌دار شمع در سرسیلندر قرار می‌گیرد و بخش بالایی آن به سیستم جرقه‌زنی، کوئل یا وایر شمع متصل می‌شود.

موتورهای بنزینی برای شروع احتراق به جرقه شمع نیاز دارند، اما در موتورهای دیزلی احتراق می‌تواند بر اثر تراکم بالای مخلوط سوخت و هوا ایجاد شود، بنابراین ساختار سیستم احتراق آنها با موتورهای بنزینی فرق می‌کند.

شمع خودرو چگونه کار می‌کند؟

عملکرد شمع را می‌توان در چند مرحله ساده توضیح داد که عبارتند از:

1. مخلوط هوا و سوخت وارد سیلندر می‌شود.

2. پیستون مخلوط را متراکم می‌کند.

3. سیستم مدیریت موتور زمان مناسب ایجاد جرقه را تعیین می‌کند.

4. سیستم جرقه‌زنی ولتاژ بالایی را به شمع می‌رساند.

5. جرقه بین الکترود مرکزی و الکترود اتصال به بدنه ایجاد می‌شود.

6. جرقه، مخلوط هوا و سوخت را مشتعل می‌کند.

7. احتراق باعث انبساط گازها و حرکت پیستون می‌شود.

دمای مرکز جرقه می‌تواند برای مدت بسیار کوتاهی به حدود ۱۰ هزار درجه سانتی‌گراد یا حتی بیشتر برسد. بنابراین شمع باید هم‌زمان در برابر ولتاژ بالا، دمای زیاد، فشار احتراق و تغییرات سریع دما مقاومت کند.

کاربرد شمع خودرو در ماشین

در یک جمله ساده شمع موتور کاری به‌جز ایجاد انفجار در خودرو ندارد. البته نباید نگران باشید چون در صورتی‌که این کار توسط شمع انجام نشود، موتور ماشین اصلا شروع به‌کار نمی‌کند.

در حقیقت بعد از استارت زدن، سوخت وارد موتور می‌شود. در این زمان، سیلندر، سوخت تزریق شده را متراکم می‌کند. شمع که در اثر تزریق سوخت در آن به‌نوعی غرق شده است، با ایجاد جرقه، بنزین را به اصطلاح منفجر کرده و سیلندر در اثر آن به سمت پایین می‌رود. این حرکت سایر اجزای متصل و در نهایت موتور را به حرکت می‌اندازد.

انواع شمع خودرو

شمع‌ها از نظر جنس و ساختار متفاوت هستند و هر یک از این موارد ارتباط مستقیمی با کیفیت، قیمت شمع ماشین و عملکرد آن دارد. در این بخش مروری خلاصه به هر یک از دسته‌بندی‌های متداول شمع خودرو داریم.

انواع شمع خودرو از لحاظ ساختار شامل موارد ذیل می باشد.

شمع معمولی

شمع های معمولی خودرو از آلیاژ نیکل تشکیل شده‌اند و حداکثر قابلیت تحمل حرارت ۴۰۰ درجه سانتی‌گراد را دارند. به‌دلیل مقاومت حرارتی پایین، عمر شمع‌های معمولی بیش از ۳۰ هزار کیلومتر نیست. از طرفی نامنظم بودن جرقه این شمع که به‌دلیل ساختار تخت الکترود مثبت آن‌ است، باعث می‌شود که مصرف سوخت ماشین افزایش پیدا کند.

شمع سوزنی

شکل الکترود مثبت در شمع سوزنی، ساختاری سوزن مانند دارد. این ساختار باعث می‌شود که جرقه تولیدی بسیار قوی بوده و دقیقا در راستای سیلندر ایجاد شود. قوی‌تر بودن جرقه در این حالت موجب احتراق بهتر سوخت و آزاد شدن تمام انرژی آن خواهد شد. عمر مفید شمع‌ سوزنی بسته به جنس آن از ۵۰ هزار تا ۱۰۰ هزار کیلومتر متغیر است. این موضوع، عامل کاهش مراجعه به تعمیرگاه بابت تعویض شمع ماشین و همچنین کاهش مصرف سوخت می‌شود.

شمع مسی یا نیکلی

شمع‌های مسی که در بسیاری از منابع با عنوان شمع‌های نیکلی نیز شناخته می‌شوند، از انواع رایج شمع خودرو هستند. در این شمع‌ها بیشتر از آلیاژهای نیکل در ساخت الکترود استفاده می‌شود و هسته مسی می‌تواند به انتقال بهتر حرارت کمک کند.

مهم‌ترین ویژگی شمع‌های مسی یا نیکلی، ساختار نسبتاً ساده و قیمت پایین‌تر آنها در مقایسه با شمع‌های دارای فلزات گران‌بها است. این نوع شمع برای بسیاری از موتورهایی که سازنده آنها استفاده از شمع نیکلی را توصیه کرده است، گزینه مناسبی است. با این حال، عمر مفید آن به نوع موتور، شرایط کارکرد و طراحی شمع بستگی دارد.

الکترود ظریف‌تر به کاهش ولتاژ مورد نیاز برای ایجاد جرقه کمک می‌کند و باعث می‌شود جرقه با اطمینان بیشتری شکل بگیرد. همچنین کاهش اندازه الکترود می‌تواند اثر خاموش‌شدن جرقه را کاهش دهد و به بهبود فرآیند احتراق کمک کند. البته به دلیل استفاده از فلز گران‌بها و فناوری ساخت پیشرفته‌تر، شمع‌های ایریدیومی قیمت بالایی دارند.

 شمع نقره‌ای

چهارمین نوع شمع خودرو شمع نقره‌ای است که در ساخت الکترودها آنها از فلز نقره استفاده شده است. حتما می‌دانید که نقره دومین فلز رسانای دنیاست و به همین دلیل از نظر هدایت الکتریکی ویژگی مناسبی دارد. اما خرید شمع نقره باید بر اساس کاربرد و مشخصات موتور انجام شود. بنابراین صرفاً نقره‌ای بودن یک شمع به معنای مناسب بودن آن برای هر خودرو نیست و مشخصات فنی خودرو و شماره فنی شمع اهمیت بیشتری دارد.

 شمع مقاومتی

یکی دیگر از انواع شمع خودرو از نوع مقاومتی یا Resistor Spark Plug  است که  مقاومت داخلی دارد و در مسیر انتقال جریان قرار می‌گیرد. وظیفه این مقاومت کاهش جریان پیک جرقه و جلوگیری از ایجاد نویز رادیویی و تداخلات الکترومغناطیسی است. در نتیجه، شمع مقاومتی را نباید یک "جنس" جداگانه از شمع‌های مسی، پلاتینی یا ایریدیومی در نظر بگیرید،، بلکه مقاومت داخلی یک ویژگی طراحی است و می‌تواند در شمع‌هایی با جنس‌های مختلف وجود داشته باشد.

 شمع غیرمقاومتی

در شمع‌های غیرمقاومتی، مقاومت داخلی مربوط به کاهش نویز وجود ندارد. استفاده از این نوع شمع باید مطابق طراحی سیستم جرقه‌زنی خودرو باشد و نمی‌توانید آن را صرفاً به دلیل قیمت یا ظاهر متفاوت به جای شمع مقاومتی استفاده کنید.

شمع پلاتینیوم

آلیاژ مورد استفاده در شمع پلاتینیوم همانطور که از نام آن پیداست فلز پلاتین است. به‌عبارتی الکترود شمع پلاتینیوم از جنس پلاتین ساخته می‌شود. این دسته با مقاومت حرارتی ۸۰۰ درجه سانتیگراد، نسبت به شمع‌های نیکلی قابلیت تحمل دماهای بالای موتور را دارند. بنابراین طول عمر آن‌ها نیز بیشتر است.

شمع ایریدیوم

ایریدیوم فلزی مقاوم است که واکنش‌پذیری پایینی دارد. رسانایی الکتریکی الکترود مرکزی و مقاومت حرارتی این دسته، نسبت به نوع پلاتینیوم بیشتر و در حدود ۱۲۰۰ درجه سانتی‌گراد است. این عامل باعث می‌شود که عملکرد جرقه‌زنی آن و در نتیجه کارایی موتور هم افزایش یابد. احتراق بهتر و کامل‌تر سوخت در نتیجه استفاده از شمع ایریدیوم عاملی برای کاهش هزینه مصرف سوخت، و در ابعاد بزرگتر کاهش آلایندگی هوا است.

 شمع ایریدیوم تقویت‌شده 

آخرین نوع شمع ایریدیومی تقویت‌شده است که در آن از الکترودهای بسیار ظریف و طراحی‌های خاص مانند Twin Tip یا Super Ignition استفاده می‌شود. هدف این فناوری‌ها ایجاد جرقه مطمئن‌تر با انرژی مورد نیاز کمتر، کاهش اثر خاموش شدن شعله و افزایش دوام شمع است. 

نحوه عملکرد شمع خودرو

شمع خودرو که در داخل موتور و بالای سیلندر قرار دارد، بعد از ورود سوخت به‌داخل سیلندر با تولید جرقه‌ای کوچک، باعث احتراق سوخت و روشن شدن موتور می‌شود. این انرژی الکتریکی از طریق کوئل تامین می‌شود. بدین شکل که ابتدا برق ولتاژ پایین توسط کوئل از باتری گرفته می‌شود و بعد از افزایش ولتاژ به حدود ۱۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ ولت، جریان الکتریکی تولیدی به شمع‌ها منتقل می‌شود. این ولتاژ بعد از ورود به شمع، گازهای موجود بین الکترودهای آن‌را یونیزه کرده و در نهایت ایجاد احتراق می‌کند.

بهترین مارک شمع خودرو

در بازار انواع برندهای شمع ماشین در دو نوع اصلی و تقلبی را می‌توان پیدا کرد که به‌طور حتم قیمت‌های متنوعی هم دارند. بنابراین بهتر است با شناختی کامل بهترین مارک‌ شمع خودرو اصل و اورجینال را انتخاب و خریداری نمایید. در ادامه بهترین مارک شمع خودرو برای انواع ماشین را مورد بررسی قرار داده ایم.

شمع NGK

ان جی کا برندی ژاپنی می باشد که به‌عنوان یکی از شرکت‌های پیشرو تولید شمع خودرو در جهان معروف است. این شرکت با سابقه بیش از ۸۰ سال فعالیت در حوزه تولید شمع خودرو، بیش از ۱۰۰۰ نوع شمع ماشین در مدل‌های مختلف نیکلی، سوزنی (جنس ایریدیوم و پلاتینیوم) و … تولید می‌‌کند.

شمع NGK به‌ دلیل استاندارد بالا و فناوری منحصر به فرد خود، تاثیر بسیاری در افزایش کارآیی موتور و کاهش مصرف سوخت  دارد.

ویژگی خاص شرکت انجیکا، تولید شمع NGK به‌صورت خاص برای هر ماشین است.

شمع بوش

شمع بوش تولید شرکت معروف آلمانی بوش است که انواع مختلف شمع‌ سوزنی با جنس پلاتینیوم، ایریدیم، دبل ایریدیوم، شمع پلاس و سوپر پلاس را تولید می‌کند. شمع بوش یکی از اولین قطعات ساخت شرکت بوش است که سابقه تولید آن به سال ۱۸۹۷ بر می‌گردد.

در آن زمان بوش به عنوان تنها تولیدکننده شمع جرقه‌ای خودرو شناخته می‌شد. در حال حاضر برای کاهش هزینه‌های خرید شمع بوش، کشور روسیه تعدادی از انواع شمع (سوپر، سوپر پلاس و بوش معمولی با جعبه آبی) را تحت لیسانس بوش آلمان تولید می‌کند که در بازار به شمع بوش روسی معروف هستند.

شمع دنسو

دنسو شرکتی ژاپنی است که از سال ۱۹۴۹ در حوزه تولید قطعات خودرو و از جمله شمع فعالیت می‌کند. استفاده از فناوری‌های پیشرفته و تعهد قوی به کیفیت باعث شده است که تولیدات این شرکت در بیش از ۳۵ کشور جهان به فروش برسد. شمع‌های سوزنی جنس ایریدیوم و پلاتینیوم دنسو یکی از با کیفیت‌ترین انواع شمع است که با انواع خودروهای سبک و سنگین سازگاری مناسبی دارند.

شمع اکیوم

شرکت فرانسوی اکیوم با سابقه فعالیت نزدیک به ۱۰۰ سال، یکی از قدیمی‌ترین تولیدکنندگان شمع خودرو در جهان است. تولید انواع شمع‌ اکیوم نیکلی و پلاتینیومی که با بهترین کیفیت به بازار عرضه می‌شوند، برند اکیوم را به‌عنوان برندی درجه یک معرفی می‌کند. شرکت اکیوم در سال ۲۰۱۲ توسط شرکت آمریکایی موگل خریداری شد.

شمع ایساکو

ایساکو، برند ایرانی تولید کننده لوازم یدکی خودرو زیر نظر شرکت ایران خودرو است که از سال ۱۳۵۶ فعالیت خود را آغاز کرده است. تمرکز بر تولید با کیفیت و ارائه خدمات پس از فروش در سطحی مناسب باعث شده است که ایساکو در میان ۲۰ برند برتر ایران برگزیده شود. در حال حاضر این شرکت انواع شمع خودرو های ایرانی را تولید می‌کند.

شمع الدورا

شرکت الدورا در سال ۱۳۸۷ در ایران فعالیت خود را  در زمینه تولید قطعات یدکی خودرو و از جمله شمع ماشین آغاز کرد. الدورا یکی از برندهای پیشتاز در حوزه خودرو است که با شعار «ندای اطمینان» در نظر دارد به یکی از بازیگران اصلی این حوزه تبدیل شود. استفاده از بهترین مواد اولیه، کیفیت و دوام بالای قطعات، اولویت اول این شرکت در تولید محصولات بوده است.

شمع نور

برندی ایرانی با بیش از ۵۰ سال فعالیت در تولید قطعات خودرو که به‌دلیل ارائه محصولات با کیفیت، توانسته است اعتماد مصرف‌کنندگان را بدست آورد. در حال حاضر اکثر شرکت‌های خودروسازی داخل کشور مانند سایپا، ایران خودرو، مگا موتور و نیرو محرکه پارس از شمع‌های تولیدی شرکت نور استفاده می‌کنند. بکارگیری دانش فنی به‌روز دنیا، ارزیابی و کنترل کیفی دقیق محصولات و استفاده از مواد اولیه با کیفیت، باعث شده است که این برند جای پای محکمی در بازار در مقایسه با انواع خارجی برای خود داشته باشد.

از کجا بفهمیم شمع خودرو خراب یا فرسوده شده است؟

شمع نیز مانند سایر قطعات مصرفی در طول زمان فرسوده و خراب می‌شود. برخی نشانه‌هایی که می‌توانند با مشکل شمع مرتبط باشند عبارتند از:

• سخت روشن شدن خودرو
• لرزش یا بد کار کردن موتور
• میس‌فایر یا احتراق ناقص
• کاهش شتاب
• افت توان موتور
• افزایش مصرف سوخت
• افزایش آلایندگی
• روشن شدن چراغ چک موتور

البته این علائم همیشه فقط به معنای خرابی شمع نیستند و ممکن است از سیستم سوخت‌رسانی، کوئل، انژکتور، سنسورها یا سایر اجزای موتور نیز ناشی شوند. در بررسی ظاهری شمع ماشین هم مواردی مانند دوده‌گرفتگی، رسوبات روغنی، آثار بیش از حد داغ شدن، خوردگی یا آسیب عایق می‌توانند سرنخ‌هایی درباره وضعیت شمع یا حتی برخی مشکلات موتور ارائه دهند.

عمر شمع خودرو چقدر است؟

عمر شمع یک عدد ثابت برای تمام خودروها نیست و به نوع شمع، طراحی موتور، شرایط رانندگی و توصیه سازنده بستگی دارد. شمع‌های معمولی اغلب عمر کوتاه‌تری نسبت به انواع پلاتینی و ایریدیومی دارند. به طوری که عمر آنها حدود ۱۰ تا ۲۰ هزار کیلومتر، حدود ۶۰ هزار کیلومتر برای برخی شمع‌های پلاتینی و بیش از ۱۰۰ هزار کیلومتر برای برخی شمع‌های ایریدیومی ذکر شده است، اما این اعداد یک قاعده نیست و باید خودروی خود را به صورت دوره‌ای سرویس کنید. برخی شمع‌های پیشرفته نیز بسته به طراحی و کاربرد می‌توانند عمر بسیار طولانی‌تری داشته باشند. بنابراین بهترین معیار برای زمان تعویض، دفترچه خودرو و مشخصات سازنده شمع است.

نکات مهم برای خرید شمع خودرو

انتخاب این قطعه فقط بر اساس ظاهر یا قیمت آن کار درستی نیست. حتی یک شمع با کیفیت بالا اگر برای موتور موردنظر مناسب نباشد، نمی‌تواند عملکرد مطلوبی داشته باشد. بنابراین زمان خرید این قطعه باید به نکات زیادی توجه داشته باشید که از جمله باید به موارد زیر اشاره کنیم. 

بررسی مدل و موتور خودرو: اولین قدم در خرید شمع، مشخص کردن برند، مدل، سال ساخت و نوع موتور خودرو است. یک خودرو ممکن است بسته به نوع موتور یا نسل تولید، به شمع متفاوتی نیاز داشته باشد.

توجه به شماره فنی شمع: مهم‌ترین نکته هنگام خرید، تطبیقPart Number  یا شماره فنی شمع با مشخصات خودرو است. استفاده از جدول Cross Reference یا کاتالوگ سازنده می‌تواند برای پیدا کردن مدل صحیح کمک‌کننده باشد. 

توجه به ابعاد و مشخصات فیزیکی: ابعاد شمع، قطر بخش شش‌گوش، طول، میزان بیرون‌زدگی الکترود و سایر ابعاد باید با موتور سازگار باشد. 

بررسی محدوده حرارتی شمع: یکی از مهم‌ترین مشخصات شمع، Heat Range  یا محدوده حرارتی آن است. شمع باید بتواند گرمای ایجادشده در فرآیند احتراق را به شکل مناسبی مدیریت کند.

توجه به جنس الکترود: مسی، پلاتینی و ایریدیومی هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند. شمع‌های دارای فلزات گران‌بها دوام و فناوری ساخت بالاتری دارند، اما گرانتر هستند. 

بررسی مقاومتی یا غیرمقاومتی بودن شمع: اگر خودرو به شمع مقاومتی نیاز دارد، استفاده از مدل نامناسب می‌تواند روی عملکرد سیستم جرقه‌زنی و تداخلات الکتریکی تأثیر بگذارد. 

طراحی الکترود: امروزه فقط جنس الکترود اهمیت ندارد، شکل و اندازه آن نیز روی رفتار جرقه اثر می‌گذارد. الکترودهای ظریف‌تر می‌توانند ولتاژ موردنیاز برای ایجاد جرقه را کاهش دهند و به بهبود پایداری جرقه کمک کنند.

قیمت شمع خودرو چقدر است؟

حتما قیمت هم در زمان خرید شمع برایتان اهمیت زیادی دارد که باید بگوییم تحت تاثیر معیارهای زیادی قرار دارد و نمی‌توانید براساس ظاهر شمع یک قیمت ثابت را تعیین کنیم. از سوی دیگر قیمت قطعات خودرو به دلیل نوسان نرخ ارز و تورم مدام در حال تغییر است. پس برای اطلاع از قیمت شمع خودرو بهتر است با پشتیبانی فروشگاه بازاری تماس بگیرید.  قیمت شمع خودرو به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان تنها بر اساس ظاهر شمع درباره قیمت آن قضاوت کرد. مهم‌ترین معیارهای موثر روی قیمت این محصول عبارتند از:

• جنس الکترود
• فناوری ساخت
• طول عمر
• برند و کیفیت ساخت
• نوع و مدل خودرو
• نوع طراحی الکترود
• شرایط بازار